De vijf geboden.

In een vorig postje had ik beloofd om het te hebben over conformiteit in de strip.
Ziehier mijn schuldvereffening.

Om te beginnen, de striptaal zelf. Een strip bestaat uit pagina's met prentjes die sequentiele momentopnames van het verhaal geven, waarbij tekstballonnen gebruikt worden om dialogen weer te geven en klanknabootsingen voor andere geluiden.
Zowat elke strip beantwoord hieraan. Conformiteit?

Ik denk het niet. Zoals ik al zei gaat het hier om een 'taal' en daarom geloof ik dat het best is niet teveel hiervan af te wijken. Als je dat wel doet is dat te vergelijken met een geschreven boek waarbij de schrijver zijn eigen taaltje heeft uitgevonden. Heel knap natuurlijk, maar geen kat kan het lezen.
Net zo met de strip : zodra je begint te experimenteren met de typische beeldtaal van het stripverhaal door de kaders en de tekstballonnen weg te laten kom je in de problemen. Hoe meer 'experiment' hoe moeilijker het verhaal te lezen zal zijn.

Toch zijn er in de literatuur pareltjes van 'eigen taal' te vinden. Ik denk vooral aan A Clockwork Orange van Anthony Burgess, waarin een heel eigen futuristisch taaltje word gebezigd dat bestaat uit fictieve mode-woorden, vaak uit het Russisch geplukt. De eerste pagina's zijn niet te lezen. Je verdwaalt in termen als moloko bar (milk bar) en appy polly logies (apologies). Toch heb je geen woordenboek nodig want geleidelijk aan leer je het taaltje. (nochtans hebben veel uitgaven een vertaalde woordenlijst achteraan)
Maar het zijn uitzonderingen van schrijvers die dit tot een goed einde kunnen brengen. Vergeet niet : Burgess was polyglot en linguist.

Ik bespaar u een opsomming van strips die de grenzen van de striptaal proberen af te tasten - een paar Pulpers zijn hier goede voorbeelden van.
Ik heb namelijk geen enkel probleem met zowel diegenen die zich zeer strikt aan de taal houden - zij leveren heel erg leesbare strips op - alsook diegenen die de grens van de striptaal aftasten - zij leveren een soort puzzels af.

Meer moeite heb ik met de conformiteit van stijl in de strips.
Ik ga een specifiek voorbeeld viseren, maar in feite is elke stripstijl helaas even representatief.

De Graphic Novel.
U kent hem wel, of u leeft op een andere wereld. De Graphic Novel is de laatste grote hype van de Strip. Zelf heb ik er ook een pak in mijn boekenkast staan.

Het valt mij op dat ze nagenoeg allemaal beantwoorden aan een 5-tal criteria.

1. Zwart-wit
2. In boekvorm (klein maar dik)
3. Eenvoudig getekend
4. (Auto-)biografisch
5. Politiek/religieus

Is het echt zo eenvoudig ? Laten we even de proef op de som nemen en een aantal Grote Voorbeelden aan de criteria toetsen:
* Maus 5/5
* Blankets 5/5
* Persepolis 5/5
* De Maagd en de neger 4/5 (...want niet in boekvorm)

Ze worden allemaal beschouwd als meesterwerkjes (dat betwist ik niet), maar eigenaardig genoeg hebben de criteria waaraan al deze boeken beantwoorden niks met kwaliteit te maken. Het zijn slechts stijlkenmerken of erger, slechts drukkers-kenmerken !

Helaas wordt het uiterlijke van de Graphic Novell zo staalhard gelinkt aan het Literaire dat alles wat er NIET uitziet als een graphic novel per definitie ook niet langer als literatuur wordt beschouwd. Het risico bestaat zelfs dat - God beware ons - een stripauteur misschien wel voor de bovengenoemde uiterlijke kenmerken gaat kiezen om zijn nieuwste creatie al bij voorbaat extra prestige te geven!

Blijkbaar is de striplezer al vergeten dat nog niet zoveel decennia geleden er stripreeksen bestonden zoals 'Wordt Vervolgd Romans' en 'Een strip, een auteur' beide van Casterman. Veel van deze werkjes zijn naar mijn aanvoelen even goed en soms zelfs beter dan bovengenoemde Graphic Novels. En toch is het label 'Literair' pas echt bij de strip doorgedrongen door de Graphic Novel hype.

Waar is de tijd dat Umberto Eco zei dat Vittorio Giardino echte Literatuur maakt.
En uitgerekend Giardino's strips zijn zo conventioneel als wat. Niks Graphic Novel.

Maar genoeg hierover. Laat ik nog wat verder werken aan avonturenverhaaltjes.